ข้อแนะนำ การเที่ยวชมนก ในประเทศไทย

ประเทศไทย มีสายพันธุ์นก จำนวนนับพัน ที่อาศัยในระบบนิเวศทั่วประเทศ เป็นสถานที่พิเศษที่มีการพัฒนาโครงสร้าง เป็นอย่างดีในกิจกรรมการชมนก โดยการจัดเตรียมและอำนวยความสะดวกสบาย ให้กับเหล่าผู้รักนกในไทย และต่างประเทศ

การดูนก ไม่เพียงแต่ต้องใช้กล้องส่องทางไกล หรือ กล้องถ่ายรูปเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยความใจเย็น และใช้สมาธิในการรอคอย และยังเป็นเรื่องของไหวพริบ การสังเกตสิ่งแวดล้อมรอบตัว ซึ่งผู้ร่วมกิจกรรมสามารถพัฒนา อุปนิสัยและทักษะเหล่านี้ควบคู่กันไปได้ทุกเพศทุกวัย สามารถเป็นนักชมนกที่ดี ได้หากมีการเตรียมตัว และปฏิบัติตามข้อแนะนำ ดังต่อไปนี้

ข้อแนะนำ การเที่ยวชมนก ในประเทศไทย
ทำความคุ้นเคยกับสายพันธุ์นก ควรเริ่มต้น เตรียมตัวก่อน โดยรู้ว่าสถานที่จะไปมีนกสายพันธุ์อะไรบ้าง ซึ่งจะช่วยให้พร้อมเจอนกสายพันธุ์ใหม่ ที่โผล่ในป่า ช่วงเวลาอันสั้น ซื้อตำราดูนก เพื่อศึกษาล่วงหน้า ว่าถิ่นที่อาศัยของนก แต่ละพวกเป็นอย่างไร รวมถึงความรู้จักหมวดหมู่หนังสือที่อ่านด้วย

เพราะแผนที่ในหนังสือ จะเป็นประโยชน์ต่อนักดูนก ว่ามีแนวโน้มจะเจอกับนกอะไรบ้าง และสามารถหาเจอได้ที่ไหน แม้ว่าจะเป็นเรื่องยากที่จะจดจำจำนวนสายพันธุ์นกได้ทั้งหมด แต่ก็เป็นไอเดียที่ดีที่จะรู้จักชื่อคร่าวๆ และรูปร่างหน้าตารวมถึงสี และขนาด

และสายพันธุ์นก ส่วนมากที่แพร่หลายพื้นที่ เช่น นกล่าแมลง หรือนกกระจิบ นกปรอด นกอีเพา เป็นสิ่งสำคัญที่ต้องทำความรู้จักกับสายพันธุ์นกทั่วไปและสายพันธุ์สำคัญในประเทศไทย

ไปยังจุดที่เหมาะสม ประเทศไทยมีอุทยานแห่งชาติ และเขตสัตว์ป่าสงวนหลายแห่ง สำหรับการดูนก แม้ว่าการบุกรุกและล่าสัตว์อย่างผิดกฎหมาย จะเกิดขึ้นหลายแห่ง ในเขตคุ้มครองสัตว์ป่าของประเทศไทย แต่ว่าก็ยังมีถิ่นที่เหลือ พอให้ดูนกและอัตราการล่าก็ยังไม่ส่งผล ต่อความอุดมสมบูรณ์ของสัตว์ป่า

ในหลายพื้นที่ของประเทศ นกยังมีจำนวนอยู่มาก นอกเขตคุ้มครอง ซึ่งการเกษตรและการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ นั้นมีพื้นที่กว้างขวางพอเป็นแหล่งอาศัยแก่นก และจำนวนสายพันธุ์นกมากมาย สามารถพบเห็นได้ในพื้นที่วัดวาอาราม ชาวนาในประเทศ มีที่ดินซึ่งเป็นอาณานิคมที่นกบนบก และนกน้ำ อาศัยเจริญเติบโต ได้ในพื้นที่แปลงนา เป็นพื้นที่อย่างดีสำหรับฝูงนก ซึ่งพวกมันจะบินกลับไปแหล่งนิเวศตามธรรมชาติ

เมื่อการล่าสัตว์ป่าลดลง ความผิดพลาดที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง คือ นักชมนก มักหวังที่จะเจอนกหลายสายพันธุ์ ตามสวนยาง หรือสวนน้ำมันปาล์ม สำหรับพื้นที่เกษตรกรรมเชิงเดี่ยว เป็นบริเวณที่พบสายพันธุ์นกได้น้อย

ตรงเวลา
การตื่นเช้ามืด ไม่ใช่เป็นการกล่าวเกินจริงแต่อย่างใด ดวงอาทิตย์ขึ้น ตอนเช้า เวลาระหว่าง 06:00-07:00น. เมื่อถึง เวลา 09:30-10:30 น. กิจกรรมของนกที่อาศัยในป่า ก็จะถูกพบเห็นได้น้อยลงแล้ว ดังนั้นนักดูนก ควรใช้เวลาทำธุระช่วงรุ่งสาง ให้เร็วที่สุด เพราะเมื่อพลาดการชมนกตอนเช้าแล้ว จากนั้นอากาศก็จะเริ่มร้อน ช่วงเวลาโพล้เพล้ (ประมาณ 2-3 ชั่วโมง ก่อนพระอาทิตย์ตกดิน) เป็นเวลาเหมาะสมในการชมนก เช่นเดียวกัน

แม้กิจกรรมของนกที่อยู่ในป่า ก็ไม่เยอะเท่ากับตอนเช้า แต่สามารถเที่ยวดูนกหลากสายพันธุ์ ได้ตามท้องนา เวลาเย็น นักชมนกที่อยู่ข้างนอกทั้งวัน จะเห็นนกได้หลายสายพันธุ์มากกว่า กลุ่มที่ภายหลังเดินทางกลับไปในช่วงบ่าย โดยการไปบริเวณแหล่งน้ำ เช่น ชายเลน ระหว่างวัน ซึ่งจะมีสายพันธุ์นกนักล่า อยู่บริเวณนั้นมาก แต่ต้องพกน้ำดื่ม และทาครีมกันแดดสม่ำเสมอ เนื่องจากอากาศร้อน

เงียบและระวัง ธรรมชาติของนกนั้น มักซ่อนตัว การชมนกในป่าเขตร้อนของประเทศไทย อาจเป็นอะไรที่ทำให้เกิดความอึดอัดทางด้านร่างกาย และจิตใจ ซึ่งแม้แต่การเดินทางไปเป็นชั่วโมง และไม่เจออะไรเลยก็ยังเป็นไปได้ ดังนั้นให้ทำอะไรช้า และเงียบเข้าไว้จะช่วยให้หาตัวฝูงนกได้ง่ายขึ้น

เพราะนกสามารถรับสัมผัสการเคลื่อนไหวได้ง่าย และเคลื่อนไหวรวดเร็ว อีกกลยุทธ์หนึ่งคือการหยุดอยู่นิ่ง และรอให้นกบินผ่านมาให้เห็น โดยเฉพาะในสถานที่ที่มีน้ำ และอาหารให้นก เดินยกขาจากพื้นทีละก้าว เพื่อไม่ให้เกิดเสียง พูดคุยกันด้วยเสียงต่ำระดับเบา และบางครั้งก็จำเป็นต้องย่องเดินอย่างรวดเร็ว

มองหาพืชที่ออกดอกออกผล ในป่าของประเทศไทย บริเวณพืชพันธุ์ต้นไม้ ที่ออกดอกออกผลดีนั้น เป็นโอกาสอันดีที่จะเจอ สายพันธุ์นกจำนวนมาก ในที่เดียว เมื่อเจอแล้ว บางทีนักท่องเที่ยวอาจเพียงแค่นั่งเฉยๆ รอให้เหล่าฝูงนกปรากฏตัว และไม้ดอกสามารถเป็นจุดดึงดูดนกแซงแซว นกแก้ว นกปรอด หัวปลี นั้นเป็นของโปรดของนก ปลีกกล้วย และผลไม้ เป็นอาหารให้นกเงือก และนกพิราบเขียว นกแต้วแร้ว และไก่ฟ้า บางครั้งก็กินผลไม้ที่ตกพื้นเช่นกัน การย่องไปแอบบริเวณที่มีผลไม้มาก ก็มีโอกาสเจอกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม บางจำพวก เช่น ชะนี ค่าง หรือ ชะมด ด้วยเช่นกัน

สวมเสื้อผ้าเหมาะสม เลือกเครื่องแต่งกาย ที่ช่วยให้นักชมนกรู้สึกสะดวกสบาย เสื้อแขนยาว จะช่วยป้องกันอากาศร้อน และแมลงกัดต่อย เช่นเดียวกับกางเกงผ้าแคนวาส ที่เหมาะกับการเดินสนามหญ้าและป่า อย่าใส่กางเกงขาสั้น กางเกงทหารดีต่อการแห้งเร็ว ในช่วงหน้าฝน รวมถึงถุงเท้าป้องกัน ปลิงดูดเลือด ซึ่งแม้จะไม่มีภัยแต่สร้างความระคายเคืองได้ ในป่าที่ราบต่ำ และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า นอกจากนี้ ร่มยังถือเป็นอุปกรณ์ที่มีประโยชน์ สำหรับนักชมนก ช่วยเป็นที่บดบังป้องกันแสงแดดและฝน

เดินตามเส้นทาง เดินตามเส้นทางที่จัดเตรียมให้ เพื่อหลีกเลี่ยงการเหยียบกิ่งไม้ ใบไม้ ไม่ให้เกิดเสียงดัง การเดินตามลำธารเป็นประโยชน์ เพราะสายพันธุ์หายาก มักอยู่บริเวณนี้ และหาเจอง่าย แต่ต้องระวังเดินออกนอกเส้นทาง ซึ่งอาจทำให้หลงป่า ได้โดยง่ายเพราะป่าไม้นั้นหนาแน่น ถ้าเกิดหลงป่า แล้วใช้เวลานานกว่า จะหาทางกลับได้และทำให้เสียเวลาในการชมนก การอยู่แต่ในเส้นทางหลัก ช่วยให้ไม่ไปรุกล้ำเขตอันตราย หรือพื้นที่หวงห้าม จำไว้ว่าอาจมีทุ่นระเบิด ตามแนวชายแดนไทยกัมพูชา หรือเขตชายแดนไทยลาว